ថ្ងៃឈប់សម្រាកនៅកម្ពុជា

Public holidays in Cambodia

ប្រតិទិនឈប់សម្រាករបស់កម្ពុជារួមបញ្ចូលទិវារំលឹកជាតិ និងបុណ្យព្រះពុទ្ធសាសនាសំខាន់ៗ។ ប្រព័ន្ធបុរាណខ្មែរ ហៅថា ចន្ទគតិ អានដំណើរព្រះចន្ទ តែសម្របនឹងវដ្តព្រះអាទិត្យដើម្បីកុំឲ្យរដូវរវើរវាយ។ លទ្ធផលគឺបុណ្យខ្លះត្រូវប្រែថ្ងៃសកលរៀងរាល់ឆ្នាំ ដូច្នេះមន្ទីរ និងសាលារៀនត្រូវតាមប្រកាសប្រចាំឆ្នាំ។ សូមមើលតារាងថ្ងៃឈប់ខាងក្រោម ហើយផ្ទៀងផ្ទាត់ថ្ងៃចល័តមុនកក់សំបុត្រធ្វើដំណើរ។

Public holidays

ទិវាបុណ្យចូលឆ្នាំសកល New Year's Day January 1 ថ្ងៃឈប់សម្រាកបើកឆ្នាំសកលទូទាំងប្រទេស

ទិវាជ័យជម្នះលើរបបប្រល័យពូជសាសន៍ Victory over Genocide Day January 7 រំលឹកការដួលរលំនៃរបបខ្មែរក្រហមនៅខែមករា ១៩៧៩

ទិវានារីអន្តរជាតិ International Women's Day March 8 លើកតម្កើងស្នាដៃ និងសិទ្ធិនារីនៅកម្ពុជា និងលើពិភពលោក

ពិធីបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មី ប្រពៃណីជាតិ Cambodian New Year April 14-16 បុណ្យចូលឆ្នាំសុរិយគតិបីថ្ងៃ ជាពេលជួបជុំគ្រួសារធំបំផុត

ទិវាពលកម្មអន្តរជាតិ Labour Day May 1 ទទួលស្គាល់កម្លាំងកម្មករចំពោះសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម

ព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល Royal Ploughing Ceremony Moveable, April or May ព្រះរាជពិធីភ្ជួរព្រះស្រែបើករដូវដាំស្រូវ

ព្រះរាជពិធីបុណ្យចម្រើនព្រះជន្មព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមនាថ នរោត្ដម សីហមុនី King Sihamoni's Birthday May 14 រំលឹកព្រះប្រសូតព្រះមហាក្សត្រ នរោត្តម សីហមុនី ឆ្នាំ១៩៥៣

ព្រះរាជពិធីបុណ្យចម្រើនព្រះជន្មព្រះមហាក្សត្រី នរោត្ដម មុនីនាថ សីហនុ Queen Mother's Birthday June 18 រំលឹកព្រះប្រសូតសម្តេចម៉ែ នរោត្តម មុនីនាថ ឆ្នាំ១៩៣៦

ទិវាប្រកាសរដ្ឋធម្មនុញ្ញ Constitution Day September 24 រំលឹកការឡាយព្រះហស្តលេខាលើរដ្ឋធម្មនុញ្ញដោយព្រះបាទ នរោត្តម សីហនុ

ពិធីបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ Pchum Ben 3 days Moveable, September or October បុណ្យដូនតាបីថ្ងៃ រៀបចម្ហូបប្រគេនព្រះសង្ឃ និងឧទ្ទិសដល់បុព្វការីជនដែលបានចែកឋានទៅ

ព្រះរាជពិធីគោរពព្រះវិញ្ញាណក្ខន្ធព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះ នរោត្ដម សីហនុ Commemoration Day of the King's Father October 15 រំលឹកព្រះបរមរតនកោដ្ឋ នរោត្តម សីហនុ បិតាឯករាជ្យ ដែលសោយទិវង្គតឆ្នាំ២០១២

ព្រះរាជពិធីគ្រងព្រះបរមរាជសម្បត្តិរបស់ព្រះករុណាព្រះបាទសម្ដេចព្រះបរមនាថ នរោត្ដម សីហមុនី Coronation Day of King Sihamoni October 29 រំលឹកការឡើងគ្រងរាជ្យរបស់ព្រះមហាក្សត្រ សីហមុនី ឆ្នាំ២០០៤

ទិវាបុណ្យឯករាជ្យជាតិ Independence Day November 9 រំលឹកការទទួលឯករាជ្យពីបារាំងឆ្នាំ១៩៥៣

ពិធីបុណ្យអុំទូក បណ្ដែតប្រទីប អកអំបុក និងសំពះព្រះខែ Water Festival 3 days Moveable, October or November រំលឹកកងទ័ពជើងទឹកខ្មែរសម័យព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ប្រារព្ធដោយប្រណាំងទូក

ទិវាសន្តិភាព Peace Day December 29 រំលឹកការចុះចាញ់ចុងក្រោយរបស់កងកម្លាំងខ្មែរក្រហមឆ្នាំ១៩៩៨

Other festivals

ពិធីបង្ហោះខ្លែង ខែវិច្ឆិកា ឬខែធ្នូ ប្រហែលមួយខែបន្ទាប់ពីបុណ្យអុំទូក អ្នកធ្វើខ្លែងមកជួបគ្នានាយប់ពេញបូណ៌មីខែមិគសិរ ដែលជាខែដំបូងនៃឆ្នាំចន្ទគតិ ធ្លាក់ក្នុងខែវិច្ឆិកា ឬខែធ្នូ។ គ្រួសារនិយមបួងសួងសុំអាកាសធាតុល្អ ដំណាំបានផល និងរួចផុតពីទឹកជំនន់។ ក្នុងរឿងនិទានខ្លែងមានន័យច្រើនយ៉ាង ហើយអ្នកស្រុកបង្ហោះខ្លែងធំៗបួងសួងសេចក្តីសុខ សេរីភាព និងសុភមង្គលឲ្យទាំងអស់គ្នា។ ល្ងាចឡើងអាចទៅមើលនៅទីធ្លាធំទូលាយជាយក្រុង។

បុណ្យចិញ្ចឹមដង្កូវនាង ខែកញ្ញា ប្រារព្ធនាថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែកញ្ញា ដើម្បីលើកតម្កើងសិប្បកម្មត្បាញសូត្រ។ ទំនៀមនេះស្ទើរតែបាត់បង់ក្នុងសម័យសង្គ្រាម ហើយត្រូវបានយាយៗដែលចាំពីរបៀបចិញ្ចឹមដង្កូវ និងជ្រលក់ពណ៌ធម្មជាតិយកមករស់ឡើងវិញ។ នៅតាមវត្ត និងសិប្បកម្មមានតាំងគីស និងក្រណាត់សូត្រ ភ្ញៀវអាចសាកល្បងឲ្យស្លឹកមន និងមើលការជ្រលក់ពណ៌។ ព្រឹកថ្ងៃបុណ្យសាកសមសម្រាប់សិស្សទៅសិក្សាសិប្បកម្មភូមិ។

បុណ្យចូលឆ្នាំចិន ខែមករា ឬខែកុម្ភៈ បុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីចិន ឬបុណ្យផ្ការីក ត្រូវបានប្រជាជនកម្ពុជាគ្រប់ជាតិសាសន៍ចូលរួមយ៉ាងទូលំទូលាយ បង្ហាញពីការគោរពវប្បធម៌ចម្រុះ និងចំណងមិត្តភាពជិតស្និទ្ធ។ ជនជាច្រើនជឿថាបុណ្យនេះនាំលាភដល់ឆ្នាំថ្មី។ ល្បែងតោហៅថា ម៉ុងសាយ ដង្ហែតាមផ្សារអមដោយសំឡេងស្គរ ហើយហាងខ្លះបិទមួយឬពីរថ្ងៃពេលសាច់ញាតិវិលត្រឡប់ស្រុកជួបជុំពិសាអាហារ។ យប់មុនបុណ្យស្ថានីយរថយន្តក្រុងតែងកកកុញ។

ហែអ្នកតា ខែមករា ឬខែកុម្ភៈ ពិធីហែអ្នកតាបិទបញ្ចប់រដូវបុណ្យចូលឆ្នាំថ្មីចិនតាមបែបខ្មែរយ៉ាងវិសេស។ នៅប្រទេសដទៃពិធីគោមប្រារព្ធតែមួយយប់ថ្ងៃទី១៥ តែនៅខ្មែរក្បួនហែមានគ្រូសាស្ត្រា រូបសំណាក និងតន្ត្រីអាចអូសបន្លាយបីទៅបួនថ្ងៃ មានតង្វាយតាមផ្លូវ។ គ្រួសារនាំកូនមកសុំពរពីអ្នកតាឲ្យសុខសប្បាយ ជាការលាយឡំរវាងឫសចិន និងទំនៀមភូមិខ្មែរ។

បុណ្យសំពះព្រះខែ ខែកញ្ញា ឬខែតុលា អ្នកស្រុកហៅថា បុណ្យពេញបូណ៌មី ព្រោះកម្ពុជាគ្មានរដូវស្លឹកឈើជ្រុះ។ គ្រួសាររៀបចំផ្កាស្រស់ សម្លដំឡូង អំបុក និងទឹកអំពៅ ដាក់លើថាសលើកន្ទេលធំ ហើយក្រាបសំពះព្រះច័ន្ទពេលរះសុំពរជ័យ។ ពេលព្រះច័ន្ទផុតចុងមែក ម្នាក់ៗផ្គុំបាតបួងសួង។ បន្ទាប់មកចាស់ៗយកអំបុកបញ្ចុកក្មេងៗឲ្យឆ្អែត ប្រាថ្នាឲ្យបានគ្រប់លក្ខណ៍ និងសិរីសួស្តី។ នំលោកខែត្រូវចែកគ្នាពិសាដើម្បីសំណាង ទាក់ទងនឹងរឿងទន្សាយនៅលើព្រះច័ន្ទ និងជំនឿសំពះព្រះខែរបស់ខ្មែរ។

បុណ្យឆេងម៉េង ខែមេសា ហៅតាមភាសាផ្ទះថា ឆេងម៉េង ឬថ្ងៃសម្អាតផ្នូរ ជាបុណ្យដើមកំណើតចិនដែលគ្រួសារនាំម្ហូប តែ និងភេសជ្ជៈទៅសែននៅផ្នូរដូនតា។ នៅកម្ពុជាបុណ្យនេះមានវិញ្ញាណជិតនឹងបុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ គឺសម្អាតទីតាំង ដុតធូប និងបួងសួងសុំសុខភាព ការងាររីកចម្រើន និងតំណែងខ្ពស់។ ទៅព្រឹកព្រលឹមរួចពីក្តៅ ហើយអាចចូលធ្វើបុណ្យនៅវត្តជិតខាង។

ក្បួនអាយ៉ៃសៀមរាប ខែកុម្ភៈ រៀបចំនៅសៀមរាបតាំងពីឆ្នាំ២០០៧ បង្ហាញអាយ៉ៃយក្ស និងល្ខោនស្រមោលធ្វើដោយយុវជន និងសិល្បករក្នុងស្រុក។ ពេលថ្ងៃមានសិក្ខាសាលាបង្រៀនធ្វើក្រដាស និងឫស្សី ពេលល្ងាចដង្ហែអាយ៉ៃភ្លឺពណ៌តាមផ្លូវ។ បុណ្យនេះលើកតម្កើងស្នាដៃសហគមន៍ ហើយឥឡូវទាក់ទាញភ្ញៀវច្រើនរៀងរាល់ឆ្នាំ គួរកក់ផ្ទះសំណាក់មាត់ទន្លេទុកមុន។

ចំណាំសម្រាប់អ្នកដំណើរ៖ បុណ្យខ្លះមិនមែនថ្ងៃឈប់ផ្លូវការ តែហាង និងសាលាខ្លះបិទមួយថ្ងៃ។ មុនធ្វើដំណើរឆ្ងាយ សូមសួរម្ចាស់ផ្ទះសំណាក់ ឬមិត្តភក្តិក្នុងស្រុកពីកម្មវិធីច្បាស់លាស់ ព្រោះថ្ងៃប្រារព្ធអាចប្រែតាមចន្ទគតិពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ។

ចូលឆ្នាំខ្មែរ

បុណ្យចូលឆ្នាំខ្មែរ ហៅថា ចូលឆ្នាំថ្មី ឬមហាសង្ក្រាន្ត មានន័យថា ការចូលដល់ឆ្នាំថ្មី និងការប្រែប្រួលដ៏ធំ។ ជាបុណ្យចូលឆ្នាំសុរិយគតិរបស់កម្ពុជា ប្រារព្ធជាថ្ងៃឈប់បីថ្ងៃ។ ថ្ងៃដំបូងធ្លាក់នៅថ្ងៃទី១៣ ឬទី១៤ ខែមេសា ក្រោយរដូវច្រូតកាត់ ពេលគ្រួសារកសិករសម្រាក និងសប្បាយពីផលដំណាំមុនភ្លៀងមកដល់។

គេលាងសម្អាតទីសក្ការៈ រៀបចំនំ និងស្រង់ទឹកជូនចាស់ទុំ។ ខ្មែរនៅបរទេសច្រើនរើសសប្តាហ៍ជិតខាងដើម្បីជួបជុំគ្នា។

តាមវត្តមានពិធីស្រង់ព្រះ ល្បែងប្រជាប្រិយ និងសំពះទេវតាឆ្នាំថ្មី។ ការប្រែឆ្នាំសុរិយគតិនេះមានរួមគ្នាជាមួយប្រទេសជិតខាង ដូចជាថៃ ឡាវ មីយ៉ាន់ម៉ា ស្រីលង្កា នេប៉ាល់ បង់ក្លាដែស និងតំបន់ខ្លះៗនៃឥណ្ឌាផងដែរ។

បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ

បុណ្យភ្ជុំបិណ្ឌ ហៅថា ការប្រមូលបាយបិណ្ឌ ឬសែនដូនតាតាមភាសាខ្មែរសុរិន្ទ និងខ្មែរក្រោម មានន័យថា ការប្រមូលដុំបាយឧទ្ទិសដល់ដូនតា។ បុណ្យមានរយៈពេលដប់ប្រាំថ្ងៃ ចាប់ពីថ្ងៃ១រោច ដល់១៥រោច ខែភទ្របទ ជាន់នឹងចុងវស្សា។ ថ្ងៃចុងក្រោយបីថ្ងៃជាថ្ងៃឈប់ផ្លូវការ ផ្លូវចេញពីភ្នំពេញទៅស្រុកកកកុញ។

រយៈពេលនេះប្រជាជននឹករលឹកសាច់ញាតិដែលបានចែកឋានទៅដល់ប្រាំពីរសន្តាន។ ព្រះសង្ឃសូត្រធម៌បាលីពេញមួយយប់ ចំណែកជំនឿប្រជាជនថា ទ្វារនរកបើកក្រោមអំណាចយមរាជ ហើយវិញ្ញាណដូនតាចល័តឃ្លានអាហារ។

ដើម្បីជួយ គ្រួសារក្រោកពីព្រឹកព្រលឹមរៀបចំម្ហូប និងនំទៅប្រគេននៅវត្ត។ វិញ្ញាណខ្លះថា បានរួចផុតកម្មពៀរ ខ្លះបានសម្រាកមួយគ្រាមុនវិលត្រឡប់ ចំណែកញាតិនៅសុគតិភពក៏ថា បានទទួលអានិសង្សដែរ។ តាមវត្តខ្ជាប់ខ្ជួន ទាយកប្រគេនដល់ព្រះសង្ឃមានព្រះជន្ម ហើយបុណ្យកុសលបន្តដល់អ្នកដែលបានចែកឋានទៅ។ តាមវត្តភូមិខ្លះគេក៏បោះបាយបិណ្ឌលើអាកាស ឬរាយអង្ករលើដីទទេ ដោយជឿថាអាហារដល់វិញ្ញាណផ្ទាល់។

ទៅវត្តសូមស្លៀកពាក់សមរម្យ ទៅឲ្យព្រឹក និងតាមការណែនាំរបស់អាចារ្យ។

បុណ្យអុំទូក

បុណ្យអុំទូក ហៅថា បុណ្យប្រណាំងទូក ឬបុណ្យទឹក និងព្រះខែ ប្រារព្ធនាចុងខែតុលា ឬដើមខែវិច្ឆិកា ជិតពេញបូណ៌មីសរទរដូវ។ ជាការជូនដំណើររដូវវស្សា និងអរគុណទន្លេ។

ទូកនាគវែងៗប្រណាំងគ្នាដូចក្បួននៅបុណ្យសួងហឿឡាវ ក្រុមភូមិហ្វឹកហាត់យ៉ាងស្ទាត់តាមចង្វាក់ស្គរ។ បុណ្យបីថ្ងៃនេះសម្គាល់ទាំងចុងភ្លៀង និងការបង្វិលទិសទន្លេសាប។

មនុស្សរាប់លានតម្រង់តាមមាត់ទន្លេស៊ីសុវត្ថិនៅភ្នំពេញមើលជើងប្រណាំងពេលថ្ងៃ ប្រទីបភ្លឺ និងកាំជ្រួចពេលយប់ ព្រមទាំងការប្រគំតន្ត្រី។ មាត់ទន្លេបិទរថយន្ត គួរកក់ការធ្វើដំណើរទុកមុន។

ព្រះរាជពិធី ច្រត់ព្រះនង្គ័លកម្ពុជា

ព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល ឈ្មោះពេញថា ព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល លាយពាក្យខ្មែរថា ព្រះ និងច្រត់ ជាមួយពាក្យបាលីសំស្ក្រឹត។ ប្រារព្ធរៀងរាល់ឆ្នាំក្រោមព្រះរាជឧបត្ថម្ភ ប្រកាសបើករដូវដាំស្រូវ និងទាយផលឆ្នាំថ្មីតាមអាហារដែលគោឧសភបរិភោគ។

កំណត់ត្រារាជការបង្ហាញពិធីតាំងពីសម័យហ្វូណន សតវត្សទី១ ដល់ទី៦ ទទួលពីឥណ្ឌាបុរាណ ហើយក៏មានក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍ និងគម្ពីរពុទ្ធសាសនា។ រូបព្រះពលរាមកាន់នង្គ័លសតវត្សទី៦ រកឃើញនៅអង្គរបុរី អតីតរាជធានីហ្វូណន ជាវត្ថុចំណាស់ជាងគេទាក់ទងនឹងទំនៀមនេះ។

រាប់ជាព្រះរាជពិធីធំ ប្រារព្ធដោយព្រះមហាក្សត្រ ឬព្រះតំណាង ចំពោះមុខមន្ត្រី កសិករ និងសិស្ស។ ពេលខ្លះព្រះអង្គផ្ទាល់ដឹកនង្គ័លពីក្រោយគោ ហើយមានការពន្យល់តាមឧបករណ៍បំពងសំឡេងឲ្យភ្ញៀវតាមដានការទស្សន៍ទាយ។

វិសាខបូជា

វិសាខបូជា ជាបុណ្យធំក្នុងព្រះពុទ្ធសាសនា ដែលកម្ពុជាកំណត់ជាថ្ងៃឈប់សម្រាកថ្នាក់ជាតិ។ ក្រៅពីកម្ពុជា អង្គការសហប្រជាជាតិក៏បានទទួលស្គាល់ថ្ងៃនេះជាទិវាអន្តរជាតិ កាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៩៩ ដោយមានរដ្ឋជាសមាជិកជិតពីររយចូលរួមគាំទ្រ។ នៅតាមវត្តនានា ពុទ្ធបរិស័ទមកជួបជុំគ្នាតាំងពីព្រឹកព្រលឹម ដើម្បីដាក់បាត្រ ស្តាប់ធម៌ និងដើរប្រទក្សិណជុំវិញព្រះវិហារ។

ខ្លឹមសារនៃបុណ្យនេះផ្តោតលើហេតុការណ៍បីយ៉ាងក្នុងព្រះជន្មព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ គឺព្រះប្រសូត ព្រះត្រាស់ដឹង និងព្រះបរិនិព្វាន។ ព្រះអង្គមានព្រះនាមពីកំណើតថា សិទ្ធត្ថ ដែលអ្នកស្រុកអានថា សិតធ័ត ជាព្រះរាជបុត្ររបស់ព្រះនាងសិរិមហាមាយា និងព្រះបាទសុទ្ធោទនៈ។ ក្រោយមកអ្នកគោរពហៅព្រះនាមផ្សេងៗទៀត ដូចជាព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះសមណគោតម ព្រះសក្យមុនី ព្រះបរមគ្រូ និងព្រះសាស្តា តាមកាលៈទេសៈនីមួយៗ។

តាមកំណត់ត្រា ព្រះអង្គប្រសូតនៅថ្ងៃសុក្រ ពេញបូណ៌មី ខែវិសាខ ឆ្នាំច មុនគ្រិស្តសករាជប្រមាណប្រាំមួយរយម្ភៃបីឆ្នាំ។ ពេលព្រះជន្មបានម្ភៃប្រាំបួនព្រះវស្សា ព្រះសិទ្ធត្ថបានលះបង់រាជសម្បត្តិយាងទៅបួស។ ក្រោយបដិបត្តិជាអ្នកបួសអស់ប្រាំមួយឆ្នាំ ព្រះអង្គត្រាស់ដឹងជាព្រះពុទ្ធនៅថ្ងៃពុធ ពេញបូណ៌មី ខែវិសាខ ឆ្នាំរកា នាវេលាជិតភ្លឺ។ លុះព្រះជន្មបានប៉ែតសិបព្រះវស្សា ព្រះបរមគ្រូក៏ចូលបរិនិព្វាននៅថ្ងៃអង្គារ ពេញបូណ៌មី ខែវិសាខ ឆ្នាំម្សាញ់។ គិតមកដល់ពេលនេះ ព្រះសក្យមុនីបានលាចាកលោកអស់ប្រមាណពីរពាន់ប្រាំមួយរយហុកសិបប្រាំពីរឆ្នាំហើយ។

ចំណុចដែលពុទ្ធបរិស័ទចងចាំមិនភ្លេច គឺហេតុទាំងបីកើតនៅថ្ងៃ១៥កើត ពេញបូណ៌មី ខែវិសាខដូចគ្នា ខុសតែឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ។ ហេតុនេះគេហៅវិសាខបូជាថា បុណ្យនៃថ្ងៃទាំងបី។ ក្នុងពុទ្ធសាសនា ពិធីធំៗមានបួនមុខ គឺវិសាខបូជា មាឃបូជា កឋិនទាន និងការចូលវស្សា ហើយរដ្ឋធម្មនុញ្ញចាត់ព្រះពុទ្ធសាសនាជាសាសនារបស់រដ្ឋ។

វិសាខបូជារាប់ជាកិច្ចនឹករលឹកព្រះពុទ្ធដ៏សំខាន់ ព្រះសង្ឃនិងគ្រហស្ថរួមគ្នាធ្វើសក្ការបូជានាថ្ងៃពេញបូណ៌មី ដោយជំនឿថាបានមហាកុសល។ ហេតុដែលរើសថ្ងៃ១៥កើត ព្រោះជាថ្ងៃព្រះច័ន្ទពេញវង់ ផ្គូផ្គងនឹងដំណើរតារានក្ខត្តដូចសម័យព្រះអង្គ។

នៅវត្តខ្លះអាចារ្យអុជធូបទៀន រៀបកម្រងផ្កា ហើយនាំពុទ្ធបរិស័ទសូត្រប្រកាសរំលឹកព្រះគុណ មានន័យសង្ខេបថា ថ្ងៃនេះជាថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែវិសាខ ត្រូវនឹងថ្ងៃដែលព្រះដ៏មានព្រះភាគប្រសូត ត្រាស់ដឹង និងបរិនិព្វាន យើងខ្ញុំមកជួបជុំបូជាដោយគ្រឿងសក្ការៈ និងដោយការស្តាប់ធម៌ សូមព្រះអង្គដែលបរិនិព្វានយូរហើយ ទទួលនូវតង្វាយដ៏ស្មោះនេះ ដើម្បីព្រះសាសនាស្ថិតស្ថេររុងរឿង និងដើម្បីសេចក្តីសុខរបស់យើងខ្ញុំអស់កាលយូរ។

ក្រោយប្រកាសហើយ ព្រះសង្ឃនមស្ការព្រះរតនត្រ័យតាមបែបនមស្ការបីប្រការ និងសូត្រធម៌ផ្សេងៗតាមដែលចេះ។ បន្ទាប់មកនិមន្តព្រះធម្មកថិកសម្តែងធម៌ទេសនា។ លុះចប់ទេសនា ពុទ្ធបរិស័ទណាចេះសូត្របទផ្សេងៗ ដូចជាបទនមោ និងបទរៀបរាប់ព្រះពុទ្ធប្បវត្តិ ក៏សូត្រថ្វាយ។ កម្មវិធីបុណ្យនេះ ពុទ្ធបរិស័ទគួររក្សាចិត្តតាមផ្លូវធម៌ឲ្យបានដល់ភ្លឺ កុំឲ្យខុសទំនៀមបុរាណ។ អ្នកដែលមិនអាចនៅដល់ភ្លឺ អាចចូលរួមពាក់កណ្តាលយប់ ឬមកតាំងពីល្ងាចដើម្បីដាក់បាត្រ និងស្តាប់ធម៌មួយកណ្ឌ។

សម្រាប់គ្រួសារនៅភ្នំពេញ និងតាមខេត្ត គួររៀបចំពេលទៅវត្តឲ្យបានព្រឹកព្រលឹម ព្រោះទីធ្លាចតរថយន្តឆាប់ពេញ។ ស្លៀកពាក់សសមរម្យ ត្រៀមបាយ នំ ផ្លែឈើ ទៀនធូប និងកម្រងផ្កា។ ក្មេងៗគួរបបួលទៅស្តាប់ប្រវត្តិព្រះពុទ្ធដោយសង្ខេប ដើម្បីយល់ថា ហេតុអ្វីថ្ងៃ១៥កើតខែវិសាខមានតម្លៃដល់ម្លឹង។ បើវត្តជិតផ្ទះមានដង្ហែប្រទីបពេលល្ងាច សូមទៅចូលរួមដោយស្ងៀមស្ងាត់ កាន់ប្រទីបដោយប្រុងប្រយ័ត្ន និងតាមការណែនាំរបស់គណៈកម្មការវត្ត។

មូលហេតុដែលថ្ងៃនេះបានក្លាយជាទិវាអន្តរជាតិ គឺដោយសារបណ្តាប្រទេសឃើញថា ព្រះពុទ្ធមានសារអំពីសន្តិភាព និងមេត្តាដែលមនុស្សគ្រប់ជំនឿអាចស្តាប់បាន។ កិច្ចប្រជុំនៅចុងឆ្នាំ១៩៩៩ បានឯកភាពឲ្យប្រារព្ធជារៀងរាល់ឆ្នាំ ហើយក្រសួងធម្មការ និងស្ថាប័នពុទ្ធសាសនានៅកម្ពុជាផ្សព្វផ្សាយសារនេះតាមវិទ្យុ ទូរទស្សន៍ និងសាលារៀន។ សិស្សនិស្សិតច្រើនទទួលបានឯកសារសង្ខេបអំពីព្រះពុទ្ធប្បវត្តិ ដើម្បីយកទៅពិភាក្សាក្នុងថ្នាក់។

បើក្រឡេកទៅព្រះជន្ម ព្រះសិទ្ធត្ថប្រសូតក្នុងត្រកូលអ្នកដឹកនាំក្រុងកបិលវត្ថុ មានជីវិតកុមារយ៉ាងសុខសាន្តក្នុងព្រះបរមរាជវាំង។ ពេលព្រះជន្មម្ភៃប្រាំបួនព្រះវស្សា ព្រះអង្គបានឃើញមនុស្សចាស់ មនុស្សឈឺ មនុស្សស្លាប់ និងអ្នកបួសស្ងប់ស្ងាត់ ទើបមានព្រះទ័យចង់រកផ្លូវរួចផុតទុក្ខ។ ព្រះអង្គលះបង់គ្រឿងប្រដាប់រាជ្យ យាងចេញទៅស្វែងរកគ្រូអាចារ្យ និងបដិបត្តិធុតង្គយ៉ាងតឹងរ៉ឹងអស់ប្រាំមួយឆ្នាំ។ នៅទីបំផុតព្រះអង្គបានត្រាស់ដឹងនូវអរិយសច្ចធម៌នៅក្រោមដើមពោធិ៍ នាវេលាទៀបភ្លឺថ្ងៃពុធ ពេញបូណ៌មី ខែវិសាខ ឆ្នាំរកា។

ក្រោយត្រាស់ដឹង ព្រះអង្គសម្តែងធម៌ជាលើកដំបូងដល់បញ្ចវគ្គីយ៍ ហើយបង្កើតសហគមន៍សាវ័កដែលរីកធំរហូតដល់រាប់ពាន់។ ព្រះអង្គយាងចរចម្លងមនុស្សអស់សែសិបប្រាំព្រះវស្សា បង្រៀនពីការប្រព្រឹត្តល្អ ការនិយាយត្រូវ ការងារត្រឹមត្រូវ និងការតាំងចិត្តស្ងប់។ លុះព្រះជន្មប៉ែតសិបព្រះវស្សា ព្រះអង្គប្រឈួននៅក្រុងកុសិនារា ហើយចូលបរិនិព្វាននៅថ្ងៃអង្គារ ពេញបូណ៌មី ខែវិសាខ ឆ្នាំម្សាញ់ ក្នុងចំណោមសាវ័កជិតដិត។ ព្រះធាតុត្រូវបានចែកចាយតម្កល់ក្នុងចេតិយផ្សេងៗ ដែលក្រោយមកក្លាយជាទីគោរពរបស់ពុទ្ធបរិស័ទ។

នៅកម្ពុជា កម្មវិធីតាមវត្តច្រើនចាប់ផ្តើមពីម៉ោងបួនទៀបភ្លឺ ដោយការដាក់បាយបិណ្ឌ និងរាប់បាត្រ។ ពេលព្រឹកមានសមាទានសីលប្រាំបីសម្រាប់អ្នកដែលចង់រក្សាឧបោសថ ព្រមទាំងការសូត្របទនមស្ការ និងបទរំលឹកព្រះគុណ។ ពេលថ្ងៃព្រះធម្មកថិកសម្តែងធម៌មួយកណ្ឌ ឬពីរកណ្ឌ អំពីអត្ថន័យនៃកំណើត ការត្រាស់ដឹង និងការលាចាកលោក។ ពេលរសៀលយុវជនជួយសម្អាតទីធ្លា រៀបចំទឹក និងផ្កាសម្រាប់ដង្ហែប្រទីប។ ពេលល្ងាចពុទ្ធបរិស័ទកាន់ទៀន ធូប និងផ្កាដើរបីជុំព្រះវិហារ សូត្របទសរសើរព្រះរតនត្រ័យ។

អ្នកដែលទៅជាលើកដំបូង គួរដឹងពីការប្រតិបត្តិបន្តិចបន្តួច។ ត្រូវស្លៀកស ឬសម្លៀកបំពាក់សុភាព មិនខ្លីហួសហេតុ មិនបញ្ចេញសំឡេងខ្លាំងក្នុងព្រះវិហារ។ ត្រូវដោះស្បែកជើងមុនឡើងលើទីខ្ពស់ អង្គុយបែរមុខទៅព្រះពុទ្ធរូប ហើយក្រាបបីលើកតាមទំនៀម។ ពេលដាក់បាត្រ ត្រូវតម្រង់ជួរតាមការរៀបចំរបស់អាចារ្យ មិនប្រជ្រៀតគ្នា។ បើកាន់ក្មេងតូច គួរប្រាប់ឲ្យអង្គុយស្ងៀមស្តាប់ធម៌ កុំរត់លេងជុំវិញអ្នកសមាធិ។ ថវិកាចូលបុណ្យត្រូវដាក់ក្នុងពាន ឬប្រអប់ដែលគេរៀបចំ មិនត្រូវដាក់លើព្រះវិហារផ្តេសផ្តាស។

ក្រៅពីវិសាខបូជា ពុទ្ធសាសនាក៏មានបុណ្យធំបីទៀតដែលគេនិយមចងចាំជាគូ។ មាឃបូជានាថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែមាឃ រំលឹកការជួបគ្នានៃសាវ័កមួយពាន់ពីររយហាសិបអង្គ។ កឋិនទានក្រោយចេញវស្សា ជារដូវដែលទាយកប្រគេនចីវរដល់ព្រះសង្ឃ។ ការចូលវស្សាបីខែ ជាពេលព្រះសង្ឃគង់ចាំវស្សា និងពុទ្ធបរិស័ទសិក្សាធម៌យ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់។ អ្នកដែលយល់ទំនាក់ទំនងបុណ្យទាំងបួននេះ នឹងឃើញរូបភាពពេញលេញនៃប្រតិទិនពុទ្ធសាសនាខ្មែរ។

សម្រាប់យុវជនសម័យថ្មី ថ្ងៃវិសាខបូជាគឺជាឱកាសសិក្សាប្រវត្តិសាស្ត្រ និងទស្សនវិជ្ជា មិនមែនត្រឹមថ្ងៃឈប់សម្រាក។ អាចអានសៀវភៅសង្ខេប មើលភាពយន្តឯកសារ ឬស្តាប់ធម៌ទេសនាតាមប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ។ អាចសន្ទនាជាមួយចាស់ទុំអំពីអ្វីដែលលោកយាយលោកតាធ្លាប់ឃើញក្នុងបុណ្យកាលពីក្មេង។ អាចស្ម័គ្រចិត្តជួយវត្ត ដូចជារៀបចំកន្លែងអង្គុយ ចែកទឹក ឬថតរូបកម្មវិធីទុកជាឯកសារ។ ទង្វើតូចៗទាំងនេះក៏ជាបុណ្យដែរ ព្រោះជួយឲ្យសហគមន៍បានប្រារព្ធដោយរលូន។

សរុបមក វិសាខបូជាផ្តល់មេរៀនបីយ៉ាងក្នុងថ្ងៃតែមួយ។ កំណើតបង្រៀនឲ្យឃើញថា មនុស្សគ្រប់រូបមានសក្តានុពលធ្វើអំពើល្អ។ ការត្រាស់ដឹងបង្រៀនឲ្យឃើញថា បញ្ញាកើតពីការបដិបត្តិពិតប្រាកដ មិនមែនពីការអធិស្ឋានទទេ។ ការលាចាកលោកបង្រៀនឲ្យឃើញថា អ្វីៗមិនទៀង ត្រូវប្រើពេលដែលមានធ្វើប្រយោជន៍ឲ្យបានច្រើន។ បើគ្រួសារនីមួយៗយកមេរៀនទាំងបីទៅអនុវត្ត បុណ្យនេះនឹងមានន័យលើសពីពិធីមួយថ្ងៃ ហើយក្លាយជាគោលដៅរស់នៅពេញមួយឆ្នាំ។

បើស្តាប់ការប្រកាសបាលីឲ្យយល់លម្អិត ខ្លឹមសារចែកជាបីបំណែក។ បំណែកទីមួយរៀបរាប់ពេលវេលា ថាឥឡូវនេះជាថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែវិសាខ មានដំណើរតារាប្រកបដូចសម័យព្រះអង្គ។ បំណែកទីពីររំលឹកព្រះប្រវត្តិដោយសង្ខេប ថាព្រះអង្គប្រសូតថ្ងៃសុក្រ ត្រាស់ដឹងថ្ងៃពុធ និងបរិនិព្វានថ្ងៃអង្គារ ក្នុងខែនិងថ្ងៃពេញបូណ៌មីដូចគ្នា។ បំណែកទីបីជាការតាំងចិត្តរបស់យើងខ្ញុំ ថាបានមកជួបជុំបូជាដោយប្រទីប ធូប កម្រងផ្កា និងដោយការស្តាប់ធម៌ ព្រមទាំងសូមឲ្យព្រះអង្គទទួលតង្វាយ ដើម្បីព្រះសាសនាស្ថិតស្ថេរ និងដើម្បីសេចក្តីសុខអស់កាលយូរ។

ក្រោយពីនោះគេនមស្ការព្រះរតនត្រ័យ សូត្របទបន្ថែម និងស្តាប់ធម៌ទេសនា។ អ្នកដែលចេះបទនមោប្រាំបីបទ ឬបទពុទ្ធប្រវត្តិ ក៏អាចសូត្រថ្វាយបាន។

តាមសាលារៀន គ្រូបង្រៀនច្រើនយកថ្ងៃនេះធ្វើមេរៀនពិសេស។ សិស្សបឋមរៀនពីព្រះនាម និងហេតុបីយ៉ាងតាមរូបភាព។ សិស្សអនុវិទ្យាល័យរៀនពីអរិយសច្ច និងផ្លូវមានអង្គប្រាំបីដោយសង្ខេប។ សិស្សវិទ្យាល័យពិភាក្សាពីសារសន្តិភាព និងការអនុវត្តក្នុងជីវិតប្រចាំថ្ងៃ ដូចជាការមិនបៀតបៀនគ្នា ការនិយាយពិត និងការជួយអ្នកខ្វះខាត។ គ្រួសារអាចសួរកូនថា តើថ្ងៃនេះខុសពីថ្ងៃឈប់ធម្មតាត្រង់ណា ដើម្បីឲ្យកូនចងចាំអត្ថន័យ មិនមែនចាំតែថ្ងៃលេង។

ចំណុចតារាសាស្ត្រក៏គួរយល់ដែរ។ ថ្ងៃ១៥កើត គឺថ្ងៃព្រះច័ន្ទពេញវង់ ដែលព្រះច័ន្ទ ព្រះអាទិត្យ និងផែនដីតម្រង់ជួរ។ ពន្លឺព្រះច័ន្ទភ្លឺបំផុត ទឹកសមុទ្រឡើងខ្ពស់ ហើយអ្នកស្រុកបុរាណចាត់ជាថ្ងៃមង្គលសម្រាប់បុណ្យធំ។ ព្រះពុទ្ធបរិស័ទមិនគោរពព្រះច័ន្ទដូចទេវតា តែប្រើថ្ងៃពេញវង់ជាសញ្ញាណាត់ជួបគ្នា ដូចសាលារៀនប្រើថ្ងៃចន្ទជាថ្ងៃគោរពទង់។ ហេតុនេះបុណ្យធំៗក្នុងពុទ្ធសាសនា ច្រើនធ្លាក់ថ្ងៃពេញបូណ៌មី។

សម្រាប់ការរៀបចំតង្វាយ គេនិយមរៀបបាយ សម្ល នំអន្សម នំគម ផ្លែឈើតាមរដូវ ទឹកស្អាត ទៀន ធូប និងកម្រងផ្កាម្លិះ ឬផ្កាចំប៉ា។ មិនចាំបាច់ថ្លៃទេ សំខាន់ស្អាត និងរៀបដោយគោរព។ ម្ហូបខ្លះត្រូវរៀបដាច់ដោយឡែកសម្រាប់ព្រះសង្ឃ មិនត្រូវយករបស់ដែលខ្លួនពិសាហើយទៅប្រគេន។ ក្រោយប្រគេនហើយ គ្រួសារទទួលពរជ័យ ហើយចែកម្ហូបសល់ឲ្យចាស់ជរា និងអ្នកជិតខាង។ ទំនៀមចែករំលែកនេះឯង ជាបេះដូងនៃបុណ្យ។

ពេលយប់ បើនៅវត្តដល់ភ្លឺបានកាន់តែល្អ។ កម្មវិធីច្រើនមានការសូត្របន្ត សមាធិជាវេន និងការស្តាប់ធម៌រឿងៗ។ អ្នកចាស់ច្រើនកាន់សីលប្រាំបី មិនពិសារអាហារពេលល្ងាច មិនមើលល្បែង មិនដេកលើទីខ្ពស់។

យុវជនអាចនៅជួយការងារ ដូចជាថែទៀនមិនឲ្យរលត់ ថែសណ្តាប់ធ្នាប់ និងជួយសម្អាតពេលចប់កម្មវិធី។ ពេលព្រឹកព្រលឹម គេរៀបចំរាប់បាត្រជុំវិញព្រះវិហារតាមទិសត្រឹមត្រូវ រួចបញ្ចប់បុណ្យដោយការបួងសួងសព្វសាធុការ។ ត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញដោយចិត្តជ្រះថ្លា ហើយយកអ្វីដែលរៀនបានទៅអនុវត្តក្នុងការងារ និងការសិក្សា។ បើឆ្នាំនេះមិនអាចទៅវត្តបាន អាចធ្វើបុណ្យនៅផ្ទះដោយរក្សាសីលប្រាំ និយាយពាក្យល្អ ជួយឪពុកម្តាយ និងអានសៀវភៅធម៌មួយកណ្ឌ។ ទង្វើស្ងប់ស្ងាត់ទាំងនេះក៏បានអានិសង្សដែរ ហើយឆ្នាំក្រោយចាំទៅរួមបុណ្យនៅវត្តជាមួយសហគមន៍។

មាឃបូជា

មាឃបូជា ប្រារព្ធនាថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែមាឃ នៅកម្ពុជា ឡាវ ថៃ ស្រីលង្កា និងខែតាប៉ោងនៅមីយ៉ាន់ម៉ា។ រាប់ជាបុណ្យធំទីពីរបន្ទាប់ពីវិសាខបូជា រំលឹកការជួបគ្នារបស់ព្រះពុទ្ធជាមួយសាវ័កមួយពាន់ពីររយហាសិបអង្គ ដែលនាំទៅរកទំនៀមសូត្រវិន័យជាប្រចាំ។

ថ្ងៃនេះគោរពព្រះសង្ឃ ហេតុនេះខ្លះហៅថា ទិវាសង្ឃ។ រីកទូលំទូលាយក្រោយព្រះបាទរ៉ាមាទី៤ នៃថៃរៀបចំកណ្តាលសតវត្សទី១៩។

ពុទ្ធបរិស័ទទៅវត្តដាក់បាត្រ សមាធិ និងស្តាប់ធម៌ ពេលល្ងាចមានដង្ហែប្រទីប។