ចូលឆ្នាំខ្មែរ
ដោយ Khmer Calendar editorial · អាប់ដេតចុងក្រោយ 2026-09-26
ចូលឆ្នាំថ្មីប្រពៃណីខ្មែរ ហៅថា ចូលឆ្នាំថ្មី ឬ មហាសង្ក្រាន្ត ជាពិធីបុណ្យធំជាងគេប្រចាំឆ្នាំរបស់កម្ពុជា។ ពិធីនេះមានរយៈពេលបីថ្ងៃ នៅចន្លោះថ្ងៃទី១៤ ដល់ថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ជាថ្ងៃឈប់សម្រាកផ្លូវការ សម្រាប់ជួបជុំគ្រួសារ ទៅវត្តធ្វើបុណ្យ ឧទ្ទិសកុសលដល់បុព្វការីជន និងលេងកម្សាន្តក្រោយរដូវច្រូតកាត់រួច។ មគ្គុទ្ទេសក៍នេះជួយឱ្យអ្នកយល់អត្ថន័យនៃថ្ងៃនីមួយៗ និងរៀបចំដំណើរទៅវត្តបានស្រួល។
ចូលឆ្នាំខ្មែរ
ចូលឆ្នាំខ្មែរ ដែលប្រជាជននិយមហៅថា ចូលឆ្នាំថ្មី ឬ មហាសង្ក្រាន្ត ជាការស្វាគមន៍ឆ្នាំថ្មីតាមគោលព្រះអាទិត្យ នៅខែមេសារៀងរាល់ឆ្នាំ។ រាជរដ្ឋាភិបាលកំណត់ថ្ងៃឈប់សម្រាកផ្លូវការបីថ្ងៃ ជាទូទៅពីថ្ងៃទី១៤ ដល់ថ្ងៃទី១៦ ខែមេសា ហើយឆ្នាំខ្លះចាប់ពីថ្ងៃទី១៣ ដើម្បីឱ្យកម្មករ និស្សិត និងមន្ត្រីបានត្រឡប់ស្រុក ជួបជុំសាច់ញាតិ និងទៅវត្ត។ ពេលនេះត្រូវនឹងចុងរដូវច្រូតកាត់ស្រូវវស្សា កសិករមានពេលសម្រាក មុននឹងចាប់ផ្តើមភ្ជួរដីសារឡើងវិញនៅរដូវភ្លៀង។ តាមទីក្រុងផ្លូវស្ងាត់ជាងធម្មតា ព្រោះមនុស្សធ្វើដំណើរទៅខេត្ត ចំណែកតាមវត្តមានមនុស្សច្រើនតាំងពីព្រឹកព្រលឹមរហូតដល់ល្ងាច។ ចំណែកប្រជាជនខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស តែងជ្រើសរើសថ្ងៃសៅរ៍ អាទិត្យដែលនៅជិតបំផុត ដើម្បីប្រារព្ធជួបជុំគ្នា។ នៅតំបន់ជុំវិញដូចជា ឡាវ មីយ៉ាន់ម៉ា ថៃ ស្រីលង្កា និងតំបន់ខ្លះនៃឥណ្ឌា បង់ក្លាដែស និងនេប៉ាល់ ក៏មានពិធីឆ្នាំថ្មីតាមព្រះអាទិត្យនៅខែមេសាដូចគ្នា។
មហាសង្ក្រាន្ត
ថ្ងៃដំបូងគេ ហៅថា មហាសង្ក្រាន្ត ជាថ្ងៃជំនួសគ្នារវាងឆ្នាំចាស់ និងឆ្នាំថ្មី។ ពាក្យនេះមានឫសពីភាសាបុរាណ ដែលសំដៅលើដំណើររបស់ព្រះអាទិត្យចូលវដ្តថ្មី។ នៅព្រឹកថ្ងៃនេះ គ្រួសារភាគច្រើនសម្អាតផ្ទះសម្បែង ស្លៀកពាក់ស្អាតបាត ហើយរៀបចំទៀន ធូប ផ្កា និងគ្រឿងសក្ការៈសម្រាប់សែននៅផ្ទះ ឬយកទៅវត្ត។ កូនចៅក្រាបថ្វាយបង្គំព្រះពុទ្ធបីដង ដើម្បីរំឭកព្រះធម៌ និងបួងសួងសេចក្តីសុខសម្រាប់ឆ្នាំថ្មី។ ទម្លាប់មួយដែលគេចាំបានច្បាស់ គឺការលប់មុខនឹងទឹកស្អាតនៅពេលព្រឹក លប់ទ្រូងនៅពេលថ្ងៃត្រង់ និងលាងជើងមុនចូលគេង ដូចជាការជូនពរឱ្យចិត្តថ្លា កាយរឹងមាំ និងដំណើរប្រកបដោយសុវត្ថិភាព។
វារៈវ័នបត
ថ្ងៃកណ្តាល ហៅថា វារៈវ័នបត ជាថ្ងៃនៃសេចក្តីសប្បុរស និងការរំឭកគុណ។ គ្រួសារនានារៀបចំចំណីអាហារ សម្លៀកបំពាក់ ឬថវិកាបន្តិចបន្តួច ចែកជូនអ្នកខ្វះខាតនៅជិតខាង ដូចជាចាស់ជរា គ្រួសារក្រីក្រ អ្នកបម្រើការងារ និងអ្នកគ្មានទីពឹង។ បន្ទាប់មក គេនិយមទៅវត្តដើម្បីចូលរួមពិធីឧទ្ទិសកុសល ដោយព្រះសង្ឃសូត្រធម៌ ហើយពុទ្ធបរិស័ទបញ្ជូនបុណ្យទៅដល់មាតាបិតា ជីដូនជីតា និងគ្រូបាអាចារ្យដែលបានលាចាកលោក។ បរិយាកាសថ្ងៃនេះស្ងប់ជាងថ្ងៃទីមួយ មានការហូបបាយជុំគ្នា ដើរសួរសុខទុក្ខសាច់ញាតិ ចែករំលែកចំណីដល់អ្នកជិតខាង ហើយនៅតាមវត្តខ្លះ ចាប់ផ្តើមពូនភ្នំខ្សាច់នៅទីធ្លា។
វារៈឡើងស័ក
ថ្ងៃចុងក្រោយ ហៅថា វារៈឡើងស័ក ជាថ្ងៃចាប់ផ្តើមស័កថ្មីជាផ្លូវការ។ ចំណុចសំខាន់គឺការសម្អាត និងការគោរព។ នៅតាមវត្ត ពុទ្ធបរិស័ទស្រង់ទឹកអប់ថ្វាយព្រះពុទ្ធរូបដោយថ្នមដៃ ហើយនិមន្តព្រះសង្ឃមកសូត្រធម៌ និងឆាន់ចង្ហាន់។ គេក៏ជួយសម្អាតសាលា ព្រះវិហារ និងចេតិយដែលប្រឡាក់ធូលីក្នុងរដូវប្រាំង។ នៅតាមផ្ទះ កូនចៅយកទឹកអប់មកស្រង់ជូនមាតាបិតា ជីដូនជីតា លាងដៃលាងជើងជូនគាត់ រួចក្រាបសំពះសុំពរជ័យ និងទទួលឱវាទសម្រាប់ដំណើរឆ្នាំថ្មី។ អំពើនេះតំណាងឱ្យការលាងជម្រះកំហុសចាស់ៗ ហើយចូលឆ្នាំថ្មីដោយចិត្តស្អាតស្អំ ដែលជនជាតិខ្មែរជឿថានាំមកនូវសុខភាពល្អ ការងាររលូន និងសេចក្តីសុខក្នុងគ្រួសារ។
ទំនៀមចូលឆ្នាំខ្មែរ
ក្នុងរដូវបុណ្យចូលឆ្នាំ ទីធ្លាវត្តតែងមានទិដ្ឋភាពពីរយ៉ាងដែលឃើញទៀងទាត់។ មួយគឺការពូនភ្នំខ្សាច់៖ ពុទ្ធបរិស័ទពូនខ្សាច់ជាកំពូលធំមួយនៅកណ្តាល តំណាងចេតិយស្ថានសួគ៌ដែលតម្កល់ព្រះធាតុ ហើយពូនភ្នំតូចៗបួនជុំវិញ តំណាងសាវ័កសំខាន់ៗទាំងបួន។ គេដោតទង់ អុជទៀន ធូប និងដាក់ផ្កា ព្រមទាំងប្រាក់បន្តិចបន្តួចជាសញ្ញានៃទាន។ មួយទៀតគឺការស្រង់ព្រះ៖ ការស្រោចទឹកអប់លើព្រះពុទ្ធរូប និងលើដៃចាស់ទុំដោយសេចក្តីគោរព។ ចំណែកនៅផ្ទះបាយ ម្ហូបសម្គាល់រដូវនេះគឺ ក្រឡាន៖ អង្ករដំណើបលាយទឹកខ្ទិះ សណ្តែក និងសាច់ដូងខ្ចី ច្រកក្នុងបំពង់ឬស្សី ហើយដុតដោយភ្លើងស្រាលៗរហូតឈ្ងុយ។
ទំនៀមចូលឆ្នាំខ្មែរ
ពេលរសៀលជាពេលនៃល្បែងប្រជាប្រិយ ដែលប្រែក្លាយមាត់ផ្លូវ និងទីធ្លាវត្តឱ្យក្លាយជាកន្លែងជួបជុំយ៉ាងសប្បាយ។ មិត្តភក្តិ និងបងប្អូនជួបគ្នាក្រោយពីប្រគេនចង្ហាន់ពេលព្រឹក ដើម្បីរាំ វាយស្គរ និងលេងជាក្រុម។ ល្បែងដែលគេនិយមលើទំព័រឆ្នាំថ្មីនៃគេហទំព័រនេះមាន ចោលឈូង ដែលភាគីពីរច្រៀងឆ្លើយគ្នាពេលគប់កន្សែង លាក់កន្សែង ដែលអ្នកលេងម្នាក់លាក់កន្សែងពីក្រោយមិត្តដែលអង្គុយជារង្វង់ និងទាញព្រ័ត្រ ដែលតែងមានសំឡេងហ៊ោគាំទ្រខ្លាំងនៅទីធ្លាវត្ត។ ក្មេងៗ និងយុវជនចូលចិត្តលេងតាំងពីថ្ងៃត្រង់រហូតដល់ល្ងាច។ ចាស់ៗតែងពោលថា ល្បែងទាំងនេះជួយឱ្យកាយសកម្ម ចិត្តរហ័ស និងចំណងមិត្តភាពកាន់តែរឹងមាំ ក្រោយរដូវការងារធ្ងន់។