ព្រះរាជពិធី ច្រត់ព្រះនង្គ័លកម្ពុជា

ព្រះរាជពិធី ច្រត់ព្រះនង្គ័លកម្ពុជា

ព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល គឺជាពិធីបើករដូវធ្វើស្រែរបស់ខ្មែរ ដែលប្រារព្ធជារៀងរាល់ឆ្នាំនៅខែឧសភា នៅវាលព្រះមេរុខាងមុខព្រះបរមរាជវាំង ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ។ ព្រះមហាក្សត្រ ឬព្រះតំណាងដ៏ខ្ពង់ខ្ពស់មួយអង្គ យាងជាអធិបតីភ្ជួរដីជានិមិត្តរូប ដើម្បីប្រាប់ប្រជាកសិករទូទាំងប្រទេសថា ដល់ពេលចាប់ផ្តើមសាបព្រោះនិងដាំដុះស្រូវរដូវថ្មីហើយ។ សម្រាប់អ្នករស់នៅភ្នំពេញ នេះជាឱកាសល្អទៅទស្សនាផ្ទាល់នៅពេលព្រឹក និងស្វែងយល់ពីប្រពៃណីស្រែចម្ការខ្មែរ។

ប្រវត្តិពិធី

ប្រជាកសិករខ្មែរចាត់ទុកថ្ងៃនេះជាការលើកទឹកចិត្តពីព្រះបរមរាជវាំងឱ្យចុះទៅស្រែចម្ការ។ ឈ្មោះពេញថា ព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័ល មានន័យថា ការភ្ជួរដ៏បរិសុទ្ធក្រោមព្រះរាជាធិបតីភាព ដោយពាក្យផ្សំពីភាសាខ្មែរលាយជាមួយបាលីនិងសំស្ក្រឹត។ ក្នុងពិធី ព្រាហ្មណ៍រាជគ្រូជាអ្នកសូត្រមន្ត មន្ត្រីរាជការជាអ្នកជួយរៀបចំ ហើយរាល់កិច្ចគឺសុទ្ធតែសូមឱ្យដីមានជីជាតិ និងភ្លៀងធ្លាក់តាមរដូវ។

ទំនៀមនេះមានអាយុកាលយូរណាស់មកហើយ។ វាបានមកដល់អាស៊ីអាគ្នេយ៍តាមអរិយធម៌ឥណ្ឌាបុរាណ ក្នុងសម័យហ្វូណនពីសតវត្សទី១ដល់ទី៦ ហើយរឿងទាក់ទងនឹងពិធីនេះក៏មានក្នុងរឿងរាមកេរ្តិ៍និងគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនាផ្សេងទៀត។ នៅអង្គរបុរី ដែលធ្លាប់ជាទីក្រុងរបស់ហ្វូណន គេបានរកឃើញរូបព្រះពលទេពកាន់នង្គ័លពីសតវត្សទី៦ ដែលអ្នកស្រាវជ្រាវចាត់ទុកជាភស្តុតាងចាស់បំផុតបញ្ជាក់ថា ពិធីភ្ជួរនេះមានសារសំខាន់នៅទីនេះតាំងពីយូរលង់។

សព្វថ្ងៃ ពិធីនេះជាព្រះរាជពិធីមួយដែលប្រជាពលរដ្ឋស្រឡាញ់ជាងគេ។ ព្រះមហាក្សត្រជាទ្រង់អធិបតីផ្ទាល់ ឬទ្រង់តែងតាំងតំណាងដ៏ជឿទុកចិត្តមួយរូបបើទ្រង់មិនអាចយាងបាន។ មានពេលខ្លះ ព្រះអង្គផ្ទាល់បានចាប់នង្គ័លដើរតាមក្រោយគោ ដែលធ្វើឱ្យអ្នកទស្សនាចងចាំមិនភ្លេច។

ទំនៀមពិធី

ថ្ងៃប្រារព្ធជាធម្មតាធ្លាក់ក្នុងខែឧសភា តែត្រូវកំណត់ជាថ្មីរៀងរាល់ឆ្នាំតាមប្រតិទិនចន្ទគតិនិងការគណនាហោរាសាស្ត្រ ហើយត្រូវបានប្រកាសជាថ្ងៃឈប់សម្រាកសាធារណៈ។ ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គេនិយមប្រារព្ធនៅថ្ងៃអង្គារឬថ្ងៃសៅរ៍។ នៅថ្ងៃប្រារព្ធពិធី គេតែងតាំងតំណាងព្រះមហាក្សត្រពីររូបគឺ ស្តេចមាឃ និងព្រះមេហួរ។ នៅពេលព្រឹក អ្នកទាំងពីរចូលគាល់ព្រះមហាក្សត្រ ដើម្បីទទួលការចឹមចិញ្ចើម គឺការលាបម្សៅក្រអូបលើចិញ្ចើមជាមង្គល។ បន្ទាប់មកទើបចេញដង្ហែទៅវាលព្រះមេរុ។

ស្តេចមាឃស្លៀកសំពត់ព្រែមានផ្កា ពាក់អាវកកុដនិងអាវក្រៅ ពាក់មួកប្រពាតនិងពាក់ទ្រនាប់ជើង ជិះយានកុងដោយមានអាមាត្យសែង និងមានព្រាហ្មណ៍ពាក់ស ក្រុមអាមាត្យកាន់ត្រារាជនិងកាំបិតរាជ ព្រមទាំងកងរក្សាព្រះបរមរាជវាំងដង្ហែតាម។ ព្រះមេហួរស្លៀកសំពត់តាមពណ៌មង្គលប្រចាំថ្ងៃ ពាក់អាវនិងស្បៃឆៀង ពាក់គ្រឿងអលង្ការពេញយស ជិះស្នែងដោយមានក្រុមភីលៀងកាន់របស់របរគ្របដោយសាជីដង្ហែតាម។ ស្តេចមាឃគង់លើយានកុងប៉ុណ្ណោះ ព្រោះសលៀងសម្រាប់តែព្រះមហាក្សត្រពិតប្រាកដ។

មុនចាប់ភ្ជួរ ស្តេចមាឃនិងព្រះមេហួរបន់ស្រន់នៅមុខរោងទេវរូបទាំងប្រាំ ហើយព្រាហ្មណ៍រាជគ្រូសូត្រមន្តអញ្ជើញបារមីចំនួនមួយរយប្រាំបីចប់ និងប្រោះទឹកមន្តពីស័ង្ខលើថ្មសិវលិង្គដាក់ក្នុងក្អមប្រាក់ រួចប្រោះលើក្បាលគូគោទាំងបីគូ។ បន្ទាប់មកទើបចាប់កិច្ចច្រត់ព្រះនង្គ័ល ដោយគោឧសភរាជពណ៌សខ្មៅដើរមុខគេ បន្ទាប់មកគោពណ៌ប្រផេះនៅកណ្តាល និងគោពណ៌ក្រហមនៅក្រោយ រីឯព្រះមេហួរដើរតាមក្រោយបង្អស់ជាអ្នកព្រោះគ្រាប់ពូជ។ ក្បួនដង្ហែរវិលពីស្តាំទៅឆ្វេងបែបទក្ខិណាវដ្តចំនួនបីជុំ ហើយរាល់មួយជុំគេវាយឃ្មោះមួយលើក។ ពេលចប់បីជុំ គេដោះគោចេញនៅសល់តែគោឧសភរាជ ដើម្បីត្រៀមផ្សងប្រផ្នូល។

សម្រាប់អ្នកទៅទស្សនានៅភ្នំពេញ គួរទៅឱ្យបានព្រឹកព្រលឹម ព្រោះទីធ្លាមានម្លប់តិច ហើយពិធីចាប់ផ្តើមពេលព្រឹកត្រជាក់។ នេះជាឱកាសបានឃើញផ្ទាល់នូវសំលៀកបំពាក់ប្រពៃណី សំឡេងស័ង្ខ និងរបៀបធ្វើស្រែបែបនិមិត្តរូបខ្មែរ។ បើឆ្នាំណាភ្លៀងមកយឺត កសិករតាមភូមិខ្លះក៏មានពិធីសុំភ្លៀងបន្ថែមនៅវត្តអារាម តែព្រះរាជពិធីច្រត់ព្រះនង្គ័លនៅតែជាសញ្ញាជាតិប្រាប់ថា រដូវដាំដុះបានចាប់ផ្តើមហើយ។

ការផ្សងប្រផ្នូលជាតិ

ក្រោយភ្ជួររួច ក្រមការរៀបចំចំណីប្រាំពីរមុខដាក់លើជើងពាន ដើម្បីឱ្យគោឧសភរាជរើសស៊ីដោយសេរី មិនបង្ខំឡើយ។ ពេលនាំគោទៅដល់ គេផ្លុំស័ង្ខបើកកិច្ច ហើយទុកឱ្យគោដើរទៅរកចំណីដែលវាចូលចិត្ត។ ចំណីទាំងនោះមានស្រូវ ពោត សណ្តែកបាយ ល្ង ស្មៅស្រស់ ទឹក និងស្រាស។

ព្រាហ្មណ៍និងហោរាចារ្យតាមមើលថា គោស៊ីអ្វីច្រើនជាងគេ ដើម្បីទាយពីរដូវដាំដុះខាងមុខ។ បើគោស៊ីស្រូវឬពោតបានច្រើន គេជឿថាស្រូវនឹងបានផលល្អ បើគោស៊ីស្មៅឬផឹកទឹកច្រើន គេត្រូវប្រុងប្រយ័ត្នរឿងវាលស្មៅ ភ្លៀង និងសត្វល្អិត។ នេះជាការផ្សងប្រផ្នូលបែបប្រពៃណី តែប្រជាកសិករជាច្រើននៅតែយកទៅនិយាយគ្នា និងត្រៀមខ្លួនឱ្យបានល្អសម្រាប់រដូវថ្មីខាងមុខ។